Omuz bölgesi kırıkları; üst kol kemiğinin omuza yakın ucunun (proksimal humerus), köprücük kemiğinin (klavikula) ve kürek kemiğinin (skapula) kırıklarını kapsar. Bu kırıkların önemli bir kısmı ameliyatsız tedavi edilebilir. Tedavi kararı kırığın yerine, parça sayısına ve yer değiştirme miktarına, kişinin yaşına, kemik kalitesine ve beklentilerine göre verilir.
Omuz kırığı belirtileri nelerdir?
- Düşme veya darbe sonrası başlayan şiddetli ağrı
- Şişlik ve kola, göğse doğru yayılabilen morarma
- Omzu ve kolu hareket ettirmekte belirgin güçlük
- Köprücük kemiği kırığında omzun öne ve aşağı düşmesi, kırık üzerinde çıkıntı
Kemiğin ciltten dışarı çıktığı, kolda uyuşma, soğukluk veya renk değişikliği olduğu, nefes darlığı ya da göğüs ağrısının eşlik ettiği durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Üst kol kemiği (proksimal humerus) kırıkları
Kimlerde görülür?
Proksimal humerus kırıkları erişkin kırıklarının yaklaşık %5–6'sını oluşturur. İleri yaşta, kemik erimesi (osteoporoz) zemininde basit düşmelerle sık görülür; gençlerde ise genellikle trafik kazası veya yüksekten düşme gibi yüksek enerjili travmalar sonucu oluşur.
Tanı
Muayenede kolun dolaşımı ve sinir fonksiyonları kontrol edilir. Röntgen temel tetkiktir; kırığın parça sayısını ve yer değiştirmesini daha ayrıntılı görmek için bilgisayarlı tomografi (BT) çekilebilir. Kırıklar, ayrılan parça sayısına göre iki, üç veya dört parçalı olarak sınıflandırılır (Neer sınıflaması).
Tedavi seçenekleri
Parçaları belirgin şekilde yer değiştirmemiş kırıkların çoğu ameliyatsız tedavi edilir: kol bir süre askıda dinlendirilir, ardından hekimin uygun gördüğü zamanda hareket ve güçlendirme egzersizlerine başlanır. Yer değiştirmiş bazı kırıklarda da ameliyatsız tedavi bir seçenektir; İngiltere'de yapılan çok merkezli bir randomize çalışmada (PROFHER), cerrahi boynu içeren yer değiştirmiş kırıklarda ameliyatlı ve ameliyatsız tedavi arasında iki yıllık hasta bildirimli sonuçlarda anlamlı fark bulunmamıştır.
Tedavi seçiminde kırığın tipi kadar kişinin yaşı, genel sağlık durumu, kemik kalitesi ve günlük yaşamdaki beklentileri de dikkate alınır. Cerrahi tedavi gerektiğinde başlıca seçenekler şunlardır:
- Plak ve vidalarla tespit: Kırık parçaları yerine getirilir ve kemiğe yerleştirilen metal plak ve vidalarla sabitlenir.
- Kemik içine yerleştirilen tespit araçları: Bazı kırık tiplerinde çivi veya tellerle tespit uygulanabilir.
- Omuz protezi: Özellikle ileri yaştaki hastalarda, çok parçalı ve onarımı uygun olmayan kırıklarda omuz protezi gündeme gelebilir. Bu grupta ters omuz protezi sık kullanılan bir seçenektir. Ayrıntılar için omuz protezi sayfasına bakabilirsiniz.
Köprücük kemiği (klavikula) kırıkları
Nasıl oluşur?
Köprücük kemiği kırıkları erişkin kırıklarının yaklaşık %5'ini oluşturur ve çocukluk çağının en sık kırığıdır. Çoğunlukla omuz üzerine düşme, spor yaralanması veya trafik kazası gibi doğrudan darbelerle; bazen de gergin kol üzerine düşmeyle oluşur.
Tedavi seçenekleri
Kemik parçalarının çok fazla yer değiştirmediği kırıkların çoğu ameliyatsız iyileşir. Tedavi; kol askısı, ağrı kontrolü, el-bilek-dirsek egzersizleri ve kırığın konumunu izlemek için kontrol röntgenlerinden oluşur. NHS'e göre erişkinlerin çoğu 6–8 haftada iyileşir ve askı genellikle 2–3 hafta kullanılır; çocuklarda iyileşme çoğu zaman 3–4 hafta sürer. Bu dönemde ağır kaldırmaktan ve spordan kaçınılması, hekimin önerdiği omuz ve kol egzersizlerinin düzenli yapılması ve omzu zorlamadan günlük aktivitelerin sürdürülmesi önerilir. Kemiğin tam olarak sağlamlaşması birkaç ay sürebilir; çoğu kişi yaralanmadan sonraki 3 ay içinde olağan aktivitelerine döner.
Kemik uçlarının belirgin şekilde yer değiştirdiği, kırığın ciltten dışarı çıktığı veya cildi tehdit ettiği durumlarda cerrahi değerlendirilir. Yer değiştirmiş kırıklarda cerrahinin kaynamama (psödoartroz) riskini azaltabileceğini düşündüren çalışmalar bulunmaktadır. En sık uygulanan yöntem, kırığın açılarak yerine getirilmesi ve plak-vida ile tespitidir; bazı durumlarda kemik içine yerleştirilen çivi veya vidalar kullanılabilir.
Köprücük kemiğinin omuza yakın dış ucundaki kırıklarda, kırık hattının köprücük kemiğini kürek kemiğine bağlayan korakoklaviküler bağlarla ilişkisi tedavi kararında önemlidir. Bu kırıkların bir kısmında artroskopik yöntemlerle korakoklaviküler tespit de uygulanabilmektedir.
Kaynamama nedir?
Kırığın beklenen sürede kaynamamasına kaynamama (nonunion) denir. Kaynamamış bazı kırıklar az yakınmaya yol açar ve tedavi gerektirmeyebilir; ağrı veya kol fonksiyonunda kayıp olan hastalarda cerrahi gerekebilir. Kemiğin yanlış konumda kaynaması (malunion) da görülebilir; ancak bu nedenle cerrahi nadiren gerekir. Sigara içenlerde, diyabet hastalarında ve ileri yaştaki kişilerde iyileşme daha uzun sürebilir.
Prof. Dr. Kerem Bilsel'in 2008 yılında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nde tamamladığı ortopedi ve travmatoloji uzmanlık tezi "Klaviküla kırığı ve kaynamamasında kullanılan osteosentez yöntemlerinin karşılaştırılması" başlığını taşır. Osteosentez, kırık kemiğin plak, vida veya çivi gibi araçlarla tespit edilmesi anlamına gelir. Hekimin köprücük kemiği kırıklarının tespit yöntemlerine ilişkin biyomekanik ve klinik yayınları da bulunmaktadır.
Kürek kemiği (skapula) kırıkları
Kürek kemiği kırıkları seyrektir; omuz kuşağı kırıklarının yaklaşık %3–5'ini, tüm kırıkların ise %1'den azını oluşturur. Genellikle yüksek hızlı trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalarla oluşur ve büyük çoğunluğuna göğüs yaralanmaları gibi başka yaralanmalar eşlik eder. Bu nedenle değerlendirme, eşlik eden yaralanmaların araştırılmasını da kapsar.
Kürek kemiği kırıklarının çoğu askı veya omuz bandajı, soğuk uygulama ve ağrı kesicilerle ameliyatsız tedavi edilir. Kırık omuz ekleminin yuvasını (glenoid) ilgilendiriyorsa ya da aynı tarafta ağır bir köprücük kemiği kırığı eşlik ediyorsa cerrahi değerlendirilebilir; bu durumda kemikler yerine getirilerek plak ve vidalarla tespit edilir.
Riskler
Ameliyatsız tedavide omuz sertliği, kırığın yanlış konumda kaynaması veya kaynamaması görülebilir. Cerrahi tedavide ise enfeksiyon, kanama, yara sorunları, sinir veya damar yaralanması, tespit araçlarının ciltte rahatsızlık vermesi ve çıkarılma gereği, kırığın yeniden yer değiştirmesi, pıhtı oluşumu ve anesteziye bağlı riskler bulunur. Köprücük kemiği ameliyatlarından sonra bazı hastalarda ameliyat izinin altında, çoğu zaman geçici olan bir uyuşukluk alanı oluşabilir; akciğer yaralanması da bu ameliyatların riskleri arasında sayılır. Sigara kullanımı, diyabet ve ileri yaş riskleri artırabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu, bu riskler ve olası yararlar birlikte değerlendirilerek kişiye özel belirlenir.
İyileşme süreci
Ameliyatlı ya da ameliyatsız tedavi edilmiş olsun, omuz kırıklarının çoğunda önce bir süre hareketsizlik, ardından rehabilitasyon gerekir. Daha hafif yaralanmalarda ilk 4–6 haftadan sonra belirgin bir toparlanma beklenir; ağrı, kuvvet ve hareket açıklığındaki iyileşme ise yaralanmadan sonraki 12 aya kadar sürebilir. Omuz sertliğini önlemek ve kuvveti geri kazanmak için fizik tedavi çoğu zaman sürecin önemli bir parçasıdır. İşe ve spora dönüş zamanı; kırığın tipine, uygulanan tedaviye ve kontrol röntgenlerindeki iyileşmeye göre hekim tarafından belirlenir.
Prof. Dr. Kerem Bilsel'in bu alandaki çalışmaları
- Does immobilization method make a difference in conservative management of proximal humeral fractures? A prospective randomized trial. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 2026.
- Improved Functional Outcomes with Reverse Shoulder Arthroplasty Compared to Hemiarthroplasty after Proximal Humeral Fractures in the Elderly. Acta Chirurgiae Orthopaedicae et Traumatologiae Cechoslovaca, 2020.
- Differentiating and treating lateral clavicle fractures: a new simple classification system. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 2026.
- Surgical treatment of scapula body fractures extending glenoid fossa: Surgical technique and early results. Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Dergisi, 2022.

