Omuz artroskopisi, omuz eklemine küçük kesilerden yerleştirilen ince bir kamerayla (artroskop) eklemin içinin görüntülendiği ve gerektiğinde aynı seansta tedavi yapıldığı bir cerrahi yöntemdir. Rotator manşet tamiri, omuz çıkığına bağlı instabilite, labrum yırtıkları ve sıkışma sendromu gibi birçok sorunda kullanılır. Artroskopi kararı, cerrahi dışı tedavilerin sonucu ile muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.
Omuz artroskopisi nedir?
Artroskopi kelimesi "eklemin içine bakmak" anlamına gelir. 1970'li yıllardan bu yana uygulanan bu yöntemde, düğme deliği büyüklüğündeki bir kesiden eklem içine kamera yerleştirilir. Kameranın görüntüsü ameliyathanedeki ekrana aktarılır. Eklem, görüş alanını genişletmek için steril sıvıyla doldurulur. Diğer küçük kesilerden ise kesme, tıraşlama, tutma, dikiş geçirme ve düğüm atma için özel aletler kullanılır.
Halk arasında "kapalı ameliyat" olarak da bilinen artroskopi, büyük bir kesi yapılmadan eklemin içindeki kıkırdak, bağlar, labrum ve tendonların incelenmesine ve tedavi edilmesine olanak verir. Bununla birlikte artroskopi de bir ameliyattır; anestezi gerektirir ve kendine özgü riskleri vardır.
Hangi durumlarda uygulanır?
Omuz artroskopisi çoğunlukla istirahat, fizik tedavi, ilaç ve enjeksiyon gibi cerrahi dışı tedavilere rağmen düzelmeyen ağrılı omuz sorunlarında önerilir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
| Durum | Artroskopide yapılabilecek işlem |
|---|---|
| Rotator manşet yırtığı | Yırtık tendonun kemiğe yeniden tutturulması (tamir) |
| Tekrarlayan omuz çıkığı (instabilite) | Yırtık labrum ve bağların kemiğe yeniden tutturulması (Bankart onarımı) |
| SLAP yırtığı (labrumun üst kısmının yırtığı) | Yırtık bölümün temizlenmesi veya dikişle onarılması; bazı durumlarda biseps tendonunun yapışma yerinin serbestleştirilmesi |
| Omuz sıkışma sendromu | İltihaplı kesenin (bursa) temizlenmesi ve akromiyonun ön kenarındaki kemik çıkıntısının düzeltilmesi (subakromiyal dekompresyon) |
| Kalsifik tendinit | Cerrahi dışı tedaviye yanıt vermeyen hastalarda tendon içindeki kalsiyum birikiminin temizlenmesi |
| Akromiyoklaviküler (AK) eklem kireçlenmesi | Köprücük kemiğinin eklemdeki ucundan küçük bir bölümün çıkarılması (distal klavikula rezeksiyonu) |
| Donuk omuz | Gerilmiş eklem kapsülünün gevşetilmesi (artroskopik kapsüler gevşetme) |
Bunların yanında iltihaplı dokuların veya serbest kıkırdak parçalarının temizlenmesi için de artroskopi uygulanabilir. Daha seyrek olarak sinir serbestleştirme, bazı kırıkların tespiti ve kist çıkarılması da artroskopik yöntemle yapılabilir. Omuz protezi ise artroskopik olarak değil, açık cerrahiyle yapılır.
Ameliyata nasıl karar verilir?
Karar; yakınmaların süresine ve şiddetine, cerrahi dışı tedavilere verilen yanıta, muayene bulgularına ve röntgen, manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme sonuçlarına göre verilir. Örneğin rotator manşet yırtıklarında süregen ağrı, belirgin güçsüzlük veya yakın zamanda geçirilmiş bir yaralanmaya bağlı yırtık; omuz çıkıklarında ise tekrarlayan çıkıklar cerrahi açısından değerlendirilen durumlardandır.
Bazı durumlarda MR bulguları ile ameliyat sırasında görülen tablo tam olarak örtüşmeyebilir. Artroskopi, eklemin içini doğrudan görmeyi sağladığı için ameliyat sırasında ek bulgular saptanabilir ve plan buna göre güncellenebilir. Hangi işlemlerin yapılabileceği ameliyat öncesinde hastayla konuşulur.
Ameliyata hazırlık
Ameliyattan önce genel sağlık durumu değerlendirilir; gerekli kan tahlilleri ve anestezi muayenesi yapılır. Kan sulandırıcılar, iltihap giderici ağrı kesiciler ve diyabet ilaçları gibi düzenli kullanılan ilaçlar hekimle gözden geçirilir; bazılarına ameliyattan önce ara verilmesi gerekebilir. Ameliyat öncesi aç kalma süresi anestezi ekibi tarafından bildirilir.
Ameliyat günü hastanın eve dönüşte araç kullanmaması gerektiğinden, bir yakınının eşlik etmesi planlanmalıdır. Ameliyattan sonraki ilk günlerde tek kolla giyilebilecek, önden düğmeli veya bol kıyafetler hazırlamak, sık kullanılan eşyaları kolay ulaşılabilecek yükseklikte bulundurmak günlük yaşamı kolaylaştırır.
Omuz artroskopisi nasıl yapılır?
Anestezi
Çoğu hastada omuz ve kol, boyun tabanından veya omzun üst kısmından yapılan bir sinir bloğuyla uyuşturulur. Sinir bloğu ameliyattan sonraki birkaç saat boyunca ağrı kontrolüne de yardımcı olur. Bu yöntem sıklıkla hafif bir genel anesteziyle birlikte uygulanır; bazı hastalarda yalnızca genel anestezi tercih edilebilir. Anestezi yöntemine anestezi uzmanı ve cerrah birlikte karar verir.
Pozisyon ve işlem
Ameliyat iki temel pozisyondan birinde yapılır: yarı oturur (şezlong, "beach chair") pozisyon veya yan yatış (lateral dekübit) pozisyonu. Pozisyon, yapılacak işleme ve cerrahın tercihine göre seçilir.
Cilt antiseptik solüsyonla temizlendikten sonra eklem steril sıvıyla doldurulur ve kamera küçük bir kesiden ekleme yerleştirilir. Eklem içi ve çevresindeki yapılar incelendikten sonra gerekli işlemler diğer küçük kesilerden sokulan aletlerle yapılır. Tendon veya labrum onarımlarında, dokuyu kemiğe tutturmak için kemik içine yerleştirilen küçük tutturucular (ankraj) kullanılabilir. Kesiler dikişle veya steril bantla kapatılır.
İşlemlerin çoğu 2 saatten kısa sürer; süre, eklem içinde saptanan bulgulara ve yapılan işlemin kapsamına göre değişir.
Riskler
Omuz artroskopisinden sonra çoğu hastada komplikasyon gelişmez; gelişenler ise çoğunlukla hafiftir ve tedavi edilebilir. Yine de her cerrahi girişimde olduğu gibi riskler vardır:
- Enfeksiyon
- Aşırı kanama
- Pıhtı oluşumu
- Damar veya sinir yaralanması
- Eklem sertliği
- Anesteziye bağlı riskler
Ayrıca onarılan dokuların iyileşmesi kişiden kişiye farklılık gösterir; bazı hastalarda yakınmalar tam olarak geçmeyebilir veya ek tedavi gerekebilir. Bu konular ameliyat öncesinde hekimle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.
Ameliyat sonrası süreç
İlk günler
Hastalar ameliyattan sonra genellikle 1–2 saat derlenme odasında kalır ve çoğu aynı gün taburcu olur. Eve dönüşte bir yetişkinin eşlik etmesi ve ilk gece hastanın yanında kalması gerekir. Ağrı ve rahatsızlık birkaç hafta sürebilir; buz uygulaması ve hekimin önerdiği ağrı kesiciler ağrının kontrolüne yardımcı olur. İlk dönemde yarı oturur pozisyonda uyumak daha rahat olabilir.
Kol askısı ve rehabilitasyon
Çoğu hastada bir süre kol askısı kullanılır; süresi yapılan işleme göre hekim tarafından belirlenir. Örneğin SLAP onarımından sonra kol askısı genellikle 2–6 hafta kullanılır ve güçlendirme egzersizlerine genellikle 6–10. haftalar civarında başlanır. Küçük işlemlerden sonra askıya gerek olmayabilir.
Hareket ve güçlendirme egzersizlerinden oluşan rehabilitasyon programı, tedavinin önemli bir parçasıdır. Karmaşık onarımlardan sonra fizyoterapist eşliğinde bir program gerekebilir. Programın düzenli sürdürülmesi, iyileşme sürecini doğrudan etkiler.
Günlük yaşama ve işe dönüş
İyileşme süresi yapılan işleme göre belirgin farklılık gösterir. Küçük işlemlerden sonra birkaç gün içinde işe veya okula dönmek mümkün olabilirken, karmaşık onarımlardan sonra tam iyileşme birkaç ay sürebilir. Örneğin sıkışma sendromu için yapılan subakromiyal dekompresyondan sonra ağrının tam olarak geçmesi genellikle 2–4 ay sürer, ancak 1 yıla kadar uzayabilir. Atıcı sporcularda SLAP onarımından sonra kontrollü atış programına dönüş genellikle 3–4. aylarda planlanır. Spora ve ağır işe dönüş zamanlaması kişiye özel olarak belirlenir.
Prof. Dr. Kerem Bilsel'in bu alandaki çalışmaları
- The Most Cited Top 100 Articles in Shoulder Arthroscopy. ACTA CHIRURGIAE ORTHOPAEDICAE ET TRAUMATOLOGIAE CECHOSLOVACA, 2022.
- Reliability of magnetic resonance imaging versus arthroscopy for the diagnosis and classification of superior glenoid labrum anterior to posterior lesions. Archives of orthopaedic and trauma surgery, 2017.
- Repair versus biceps tenodesis for the slap tears: A systematic review. JOURNAL OF ORTHOPAEDIC SURGERY, 2021.
- The clinical and radiologic outcome of microfracture on arthroscopic repair for full-thickness rotator cuff tear. JOURNAL OF SHOULDER AND ELBOW SURGERY, 2020.


