Kalsifik tendinit, omuzu hareket ettiren rotator manşet tendonlarının içinde kalsiyum kristallerinden oluşan bir birikimin (kireç birikimi) gelişmesidir. Kimi zaman hiçbir yakınmaya yol açmaz, kimi zaman ise ani başlayan ve oldukça şiddetli bir omuz ağrısına neden olur. Kendiliğinden gerileyebilen bir hastalık olduğu için tedavi, birikimin evresine ve yakınmaların şiddetine göre basamaklı olarak planlanır.
Kalsifik tendinit nedir?
Bu hastalıkta, rotator manşet tendonlarından birinin içinde kalsiyum hidroksiapatit kristallerinden oluşan bir birikim meydana gelir. Birikim en sık supraspinatus tendonunda, daha az sıklıkla infraspinatus ve subskapularis tendonlarında görülür. Bir sistematik derlemede, omuzunda hiçbir yakınma olmayan erişkinlerde bile rotator manşette kalsiyum birikimine yaklaşık %7,8 oranında rastlandığı bildirilmektedir. Hastalık çoğunlukla 30–60 yaş arasında ve kadınlarda biraz daha sık görülür.
Birikimin neden oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Tendon dokusunda oksijen düzeyinin azalmasının dokuda yapısal değişikliklere ve ardından kireçlenmeye yol açtığı düşünülmektedir; ancak bu konuda farklı görüşler vardır.
Kalsifik tendinit ile omuz kireçlenmesi aynı şey değildir
Günlük dilde "omuzda kireç" ifadesi iki farklı durum için kullanılabilir. Kalsifik tendinit, tendonun içindeki kalsiyum birikimidir. Omuz kireçlenmesi (artroz) ise eklem kıkırdağının aşınmasıdır. Belirtileri, seyri ve tedavileri farklıdır.
Hastalık hangi evrelerden geçer?
Kalsifik tendinitin doğal seyri, literatürde sıklıkla Uhthoff döngüsü olarak anılan evrelerle tanımlanır. Bu evreler birkaç ay içinde tamamlanabileceği gibi yıllar da sürebilir:
- Kireçlenme öncesi evre: Tendon dokusunda değişiklikler başlar; genellikle yakınma yoktur.
- Kireçlenme evresi: Kendi içinde üç döneme ayrılır.
- Oluşum dönemi: Birikim oluşur ve sertleşir. Yakınma olmayabilir ya da hareketle ortaya çıkan hafif bir ağrı görülebilir.
- Durgun dönem: Sert ve sınırları belirgin birikim bir süre değişmeden kalır; hareketle ilişkili mekanik ağrı olabilir.
- Emilim (rezorpsiyon) dönemi: Vücut birikimi kendiliğinden ortadan kaldırmaya başlar. Birikim yumuşar, parçalanabilir ve çevredeki keseye (subakromiyal bursa) taşabilir. Bu dönem genellikle en ağrılı dönemdir.
- Kireçlenme sonrası evre: Tendon kendini yeniler. Bazı hastalarda omuzda bir süre hareket kısıtlılığı devam edebilir.
Belirtiler
- Hareketle, özellikle kolu kaldırırken ortaya çıkan omuz ağrısı
- Emilim döneminde ani başlayan, dinlenirken ve geceleri de süren şiddetli ağrı
- Ağrı nedeniyle omuzu hareket ettirmede belirgin güçlük
- Bazı hastalarda hastalığın geç döneminde omuz sertliği
Birikimin emilim sırasında bursaya taşması, kısa süreli ama yoğun bir iltihaplanmaya (kalsifik bursit) yol açabilir; bu dönemdeki ağrı tipik olarak yaklaşık iki hafta sürer. Geç dönemde gelişebilen hareket kısıtlılığı donuk omuz ile ilişkilendirilmektedir. Benzer ağrılar omuz sıkışma sendromu ve rotator manşet yırtığında da görülebildiği için ayırıcı tanı önemlidir.
Tanı nasıl konur?
Tanı, şikâyetlerin dinlenmesi ve fizik muayeneyle başlar; ardından görüntüleme yapılır.
- Röntgen: Kalsiyum birikimi röntgende genellikle tendon hizasında yuvarlak ya da düzensiz beyaz bir gölge olarak görülür. Birikimin yeri ve büyüklüğü hakkında bilgi verir.
- Ultrason: Birikimin tendon içindeki yerini, sert mi yumuşak mı olduğunu ve keseye taşıp taşmadığını göstererek evrenin belirlenmesine yardımcı olur. Ayrıca bazı tedavi işlemlerinin yönlendirilmesinde de kullanılır.
- Manyetik rezonans (MR): Eşlik eden tendon yırtığı gibi başka sorunlardan şüphelenildiğinde istenebilir.
Tedavi seçenekleri
Kalsifik tendinit çoğu zaman kendiliğinden gerileyebilen bir hastalık olduğu için tedavi genellikle cerrahi dışı yöntemlerle başlar. Hangi yöntemin seçileceği; birikimin evresine, büyüklüğüne, yakınmaların şiddetine ve süresine göre belirlenir. Farklı tedavilerin karşılaştırıldığı çalışmaların sayısı sınırlıdır; bu nedenle karar hekimle birlikte, beklentiler konuşularak verilir.
Cerrahi dışı tedavi
- Egzersiz ve fizik tedavi: Omuz hareketlerini koruyan ve omuz çevresindeki kas dengesini düzenleyen egzersiz programı ilk basamaktır.
- İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle ağrı kesici ve iltihap giderici (non-steroid antiinflamatuvar) ilaçlar.
- Kortizon (steroid) enjeksiyonu: Özellikle emilim dönemindeki şiddetli ağrıda akromiyon altındaki keseye uygulanabilir.
- Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi (ESWT): Vücut dışından uygulanan ses dalgalarıyla birikimin çözülmesine ve bölgedeki kanlanmanın artmasına katkı sağlanması amaçlanır. Birikimin yapısı yanıtı etkileyebilir.
Ultrason eşliğinde iğneyle yıkama (barbotaj)
Lokal anestezi altında, ultrason eşliğinde birikimin içine iğneyle girilir; birikim serum fizyolojik ile yıkanarak parçalanır ve mümkün olduğunca dışarı alınır. İşlemin ardından, sonrasında gelişebilecek iltihaplanmayı azaltmak için çoğunlukla keseye kortizon uygulanır. Bir sistematik derlemede, düşük kaliteli kanıtlar bu yöntemin şok dalga tedavisine göre daha etkili olabileceğini düşündürmekle birlikte, daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğu vurgulanmıştır.
Artroskopik cerrahi
Diğer tedavilere rağmen uzun süredir devam eden ve günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlayan yakınmalarda, birikimin omuz artroskopisi ile temizlenmesi değerlendirilebilir. Bu işlemde küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle birikim bulunur ve temizlenir; gerekirse tendon onarılır ve eşlik eden diğer sorunlar aynı seansta ele alınır.
Evreye göre tedavi seçimi
Birikimin hangi dönemde olduğu, tedavi seçiminde yol göstericidir. Durgun dönemdeki sert birikimlerde egzersiz programı öne çıkar; bu dönemde şok dalga tedavisine yanıtın daha sınırlı olabileceği bildirilmektedir. Birikimin yumuşadığı ve şiddetli ağrının görüldüğü emilim döneminde ise ultrason eşliğinde yıkama ve keseye kortizon enjeksiyonu başlıca seçeneklerdir. Kireçlenme sonrası dönemde hareket kısıtlılığı sürüyorsa germe ve hareket açıklığını artıran egzersizler ön plana çıkar. Bu nedenle tedavi öncesinde birikimin ultrasonla değerlendirilmesi önemlidir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Ani başlayan, dinlenmekle ve geceleri geçmeyen şiddetli omuz ağrısı
- Kolu kaldırmayı ya da günlük işleri belirgin biçimde kısıtlayan ağrı
- Birkaç haftadan uzun süren ya da tekrarlayan omuz ağrısı
- Ağrıya eşlik eden ateş, kızarıklık veya belirgin şişlik
Omuz ağrısının farklı nedenleri hakkında genel bilgi için Omuz ağrısı: Ne zaman doktora gidilmeli? yazısına bakabilirsiniz.
İyileşme süreci
Hastalığın evreleri birkaç ay ile birkaç yıl arasında tamamlanabildiği için iyileşme süresi birikimin evresine ve kişiye göre büyük farklılık gösterir. Barbotaj sonrasında geçici bir ağrı artışı olabilir; işlem sonrası keseye uygulanan kortizon bu tepkiyi azaltmayı amaçlar. Artroskopik cerrahiden sonra kısa bir askı döneminin ardından hareket ve güçlendirme egzersizlerine başlanır; tendon onarımı yapıldıysa süreç rotator manşet tamirine benzer biçimde daha uzun ve kontrollü ilerler.
Riskler
Her tedavinin kendine özgü riskleri vardır. Enjeksiyon ve barbotaj sonrasında geçici ağrı artışı ve bursit, seyrek de olsa enfeksiyon görülebilir; tekrarlanan kortizon enjeksiyonlarının kendi riskleri vardır. Artroskopik cerrahide enfeksiyon, kanama, pıhtı oluşumu, damar ya da sinir yaralanması ve omuzda sertlik gelişebilir. Ayrıca hiçbir yöntemin her hastada yakınmaları tamamen gidereceği söylenemez.
Prof. Dr. Kerem Bilsel'in bu alandaki çalışmaları
- Calcific Tendonitis (kitap bölümü; Bilgin E., Kapıcıoğlu M., Bilsel K.). Shoulder Arthroscopy: Principles and Practice, 2. baskı, Springer, 2023.

