Rotator manşet, omuz eklemini saran ve kolu kaldırıp döndürmemizi sağlayan dört kas ile bunların tendonlarından oluşan yapıdır. Halk arasında "omuz kas yırtığı" ya da "omuz tendon yırtığı" olarak bilinen rotator manşet yırtığı, bu tendonlardan birinin veya birkaçının kemiğe tutunduğu yerden kısmen ya da tamamen ayrılmasıdır. Tedavi; yırtığın tipine, büyüklüğüne, kişinin yaşına, şikâyetlerine ve beklentilerine göre muayene ve görüntülemeyle birlikte planlanır.
Rotator manşet nedir?
Omuz, üst kol kemiğinin (humerus) başı ile kürek kemiğinin (skapula) sığ eklem yüzeyi arasında oluşan bir top-yuva eklemidir. Rotator manşeti oluşturan dört kas (supraspinatus, infraspinatus, teres minör ve subskapularis), tendonlarıyla humerus başını sarar; kolun eklem içinde merkezde kalmasını, kaldırılmasını ve döndürülmesini sağlar. Rotator manşet ile omuzun üst kısmındaki kemik çıkıntı (akromiyon) arasında, tendonların rahat kaymasına yardımcı olan sıvı dolu bir kese (bursa) bulunur.
Yırtıklar en sık supraspinatus tendonunda görülür. Yırtık ilerledikçe diğer tendonlar da işin içine girebilir.
Yırtık türleri
- Kısmi kat yırtık: Tendon kemikten tamamen ayrılmamıştır; ancak bir bölümü hasarlı ve incelmiştir.
- Tam kat yırtık: Tendonun bir bölümü ya da tamamı kemikten ayrılmıştır; tendonda bir açıklık oluşur.
- Masif yırtık: Literatürde farklı tanımlar kullanılır. Sık başvurulan iki tanım, 5 santimetre ve üzerindeki yırtıklar (Cofield) ile iki veya daha fazla tendonun kemikten ayrıldığı yırtıklardır (Gerber).
- Onarılamaz yırtık: Tendon uzun süre geri çekilmiş, kas dokusu incelmiş ya da yağlanmış olduğu için kemiğe yeniden tutturulamayan yırtıklardır. Her masif yırtık onarılamaz değildir; bu ayrım çoğu zaman görüntüleme ve ameliyat sırasındaki değerlendirmeyle yapılır.
Neden olur?
Rotator manşet yırtıkları iki ana nedenle ortaya çıkar:
- Akut (travmaya bağlı) yırtıklar: Gergin kol üzerine düşme ya da ağır bir yükü ani bir hareketle kaldırma sırasında oluşabilir. Köprücük kemiği kırığı veya omuz çıkığı gibi yaralanmalara eşlik edebilir. Genç erişkinlerde yırtıklar genellikle bu tür travmalarla ilişkilidir.
- Dejeneratif (yıpranmaya bağlı) yırtıklar: Yırtıkların çoğu, tendonun yıllar içinde yavaş yavaş yıpranmasıyla gelişir. Tekrarlayan zorlanmalar ve tendonun kanlanmasının yaşla azalması bu süreçte rol oynar.
Kırk yaş üstü olmak, tekrarlayan kaldırma ya da baş üstü çalışma gerektiren meslekler (boya, marangozluk, inşaat), tenis, yüzme, kürek, ağırlık çalışması gibi sporlar ve baskın kolun kullanılması risk faktörleri arasında sayılır. Bir omuzda dejeneratif yırtık bulunan kişilerde diğer omuzda da yırtık görülme olasılığı artar.
Belirtiler
- Dinlenirken ve özellikle geceleri, yırtık olan omuzun üzerine yatınca artan ağrı
- Kolu kaldırırken ya da indirirken ağrı
- Kolu kaldırma veya döndürmede güçsüzlük
- Bazı hareketlerde omuzda çıtırtı hissi (krepitasyon)
- Ani gelişen yırtıklarda şiddetli ağrı, kopma hissi ve hemen ortaya çıkan güç kaybı
Bazı yırtıklar hiç ağrıya yol açmayabilir; özellikle yaşla ilişkili yırtıklar uzun süre fark edilmeden kalabilir. Benzer yakınmalar omuz sıkışma sendromu, kalsifik tendinit veya donuk omuz gibi başka durumlarda da görülebildiğinden ayırıcı tanı önemlidir.
Tanı nasıl konur?
Tanı, şikâyetlerin ayrıntılı dinlenmesi ve fizik muayeneyle başlar. Muayenede omuzun hassas bölgeleri, hareket açıklığı ve farklı pozisyonlardaki kas gücü değerlendirilir. Boyun fıtığına bağlı sinir sıkışması gibi omuz ağrısına benzer yakınma yaratan durumları ayırmak için boyun da muayene edilir.
- Röntgen: Tendonlar röntgende görünmez; ancak eklem kireçlenmesi gibi başka nedenleri ayırmaya ve uzun süredir var olan büyük yırtıkların dolaylı bulgularını görmeye yardımcı olur.
- Manyetik rezonans (MR): Yırtığın yerini ve büyüklüğünü gösterir. Kas dokusunun kalitesi hakkında bilgi verdiği için yırtığın ne kadar eski olduğu ve onarılabilirliği konusunda da fikir verir.
- Ultrason: Yırtığın yerini ve boyutunu gösterebilir; doğruluğu büyük ölçüde uygulayan kişinin deneyimine bağlıdır.
Tedavi seçenekleri
Her rotator manşet yırtığı ameliyat gerektirmez. Tedavi kararı; yırtığın tipi ve büyüklüğü, ne kadar süredir var olduğu, tendon ve kas dokusunun kalitesi, kişinin yaşı, iş ve spor beklentileri ile genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Her omuz kas yırtığı ameliyat gerektirir mi? yazısına bakabilirsiniz.
Cerrahi dışı tedavi
Özellikle yaşla ilişkili ve ani güç kaybı yaratmayan yırtıklarda ilk basamak çoğunlukla cerrahi dışı tedavidir:
- Dinlenme ve ağrıyı artıran hareketlerden, özellikle baş üstü aktivitelerden kaçınma
- Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesici ve iltihap giderici (non-steroid antiinflamatuvar) ilaçlar
- Hareket açıklığını koruyan ve sağlam kalan kasları güçlendiren fizik tedavi ve egzersiz programı
- Gerekli görülen hastalarda kortizon (steroid) enjeksiyonu; etkisinin süresi kişiden kişiye değişir ve tekrarlanan enjeksiyonların kendi riskleri vardır
Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin (AAOS) hasta bilgilendirme kaynağında, cerrahi dışı tedavinin pek çok hastada ağrıyı azaltıp omuz işlevini iyileştirebildiği belirtilmektedir; yanıt kişiden kişiye değişir. Ancak bu tedavi yırtığı iyileştirmez; bazı yırtıklar zamanla büyüyebileceği için düzenli kontrol önemlidir.
Ne zaman ameliyat düşünülür?
- Cerrahi dışı tedaviye rağmen ağrının sürmesi ve yakınmaların 6–12 aydır devam etmesi
- Yakın zamanda bir yaralanmayla oluşan akut yırtıklar
- Belirgin güç kaybı ve işlev kaybı
- Doku kalitesi iyi olan büyük (3 santimetreden büyük) yırtıklar
- Kolunu baş üstü işlerde ya da sporda yoğun kullanan aktif kişiler
Artroskopik tamir
Rotator manşet tamirinde günümüzde en sık kullanılan yöntem, küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle yapılan omuz artroskopisidir. Bu yöntemde yırtık tendon, kemiğe yerleştirilen dikiş çapaları (ankor) yardımıyla tutunma yerine yeniden dikilir. Deltoid kası kemikten ayrılmadığı için işlem çoğu zaman kısa yatışla yapılabilir. Bazı büyük veya karmaşık yırtıklarda mini-açık ya da açık tamir tercih edilebilir; AAOS'a göre hastaların ağrı, güç ve memnuniyet değerlendirmeleri açık ve artroskopik yöntemlerde benzerdir. Ameliyat genellikle sinir bloğu ile birlikte genel anestezi altında yapılır.
Masif ve onarılamaz yırtıklarda seçenekler
Masif yırtıklarda öncelik, mümkünse tendonun onarılmasıdır. Tam onarımın mümkün olmadığı durumlarda tek bir "en uygun" yöntem yoktur; karar kişinin yaşına, işlevsel beklentisine, yırtığın yerine, eklemde kireçlenme olup olmamasına ve kolun aktif olarak kaldırılabilmesine göre verilir. Başlıca seçenekler şunlardır:
- Kısmi tamir: Tendonun onarılabilen bölümü kemiğe dikilerek omuzun dengesi kısmen yeniden sağlanmaya çalışılır. Gerekli durumlarda bu işleme subakromiyal aralığa yerleştirilen biyolojik olarak eriyebilen bir balon (subakromiyal spacer) eklenebilir.
- Süperior kapsül rekonstrüksiyonu: Eklemin üst kısmına bir greft yerleştirilerek humerus başının yukarı kaymasının önlenmesi amaçlanır. Teknik açıdan zorlu bir işlemdir ve genellikle subskapularis tendonunun sağlam ya da onarılabilir olması gerekir.
- Tendon transferleri: Çevredeki sağlıklı bir kasın tendonu, işlevini yitiren tendonun yerine aktarılır. Arka-üst yırtıklarda latissimus dorsi veya alt trapez transferi, onarılamaz subskapularis yırtıklarında pektoralis majör transferi kullanılabilir. Genellikle eklem kireçlenmesi olmayan, daha genç ve aktif hastalarda değerlendirilir.
- Ters omuz protezi: Onarılamayan yırtık, rotator manşet yırtığına bağlı eklem hasarı (rotator manşet artropatisi) ya da kolun kaldırılamadığı durumlarda, özellikle ileri yaştaki hastalarda bir seçenektir. Ayrıntılar için omuz protezi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu seçeneklerin her birinin kendine özgü uygunluk ölçütleri ve riskleri vardır. Hangi yöntemin uygun olduğu, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek hastayla ayrıntılı biçimde konuşulur.
Ameliyat sonrası süreç
Rehabilitasyon, tamirin iyileşmesi için ameliyatın kendisi kadar önemlidir. Süreler yırtığın büyüklüğüne, doku kalitesine ve yapılan işleme göre değişmekle birlikte genel çerçeve şöyledir:
- Koruma dönemi: Kol genellikle 4–6 hafta boyunca askıda tutulur.
- Pasif hareket: Hekimin onayıyla, fizyoterapist kolu hastanın kasları çalışmadan hareket ettirir.
- Aktif hareket: Genellikle 4–6. haftadan sonra hasta kolunu kendi kaslarıyla hareket ettirmeye başlar.
- Güçlendirme: Genellikle 8–12. haftalarda başlar.
Tam iyileşme birkaç ay sürer. AAOS'a göre hastaların çoğunda işlevsel hareket açıklığı ve yeterli güç ameliyattan sonraki 4–6 ay içinde kazanılır. Bu süreler bir söz değil, genel bir çerçevedir.
Riskler
Her cerrahi girişimde olduğu gibi rotator manşet ameliyatlarının da riskleri vardır. Bunlar arasında enfeksiyon, sinir yaralanması (en sık deltoid kasının siniri), omuzda sertlik, açık cerrahide deltoid kasının ayrılması ve tendonun yeniden yırtılması sayılabilir. Yeniden yırtılma olasılığı büyük yırtıklarda daha yüksektir. Tendon transferi, süperior kapsül rekonstrüksiyonu ve protez gibi işlemlerin kendine özgü ek riskleri de ameliyat öncesinde ayrıca konuşulur.
Prof. Dr. Kerem Bilsel'in bu alandaki çalışmaları
- The 2026 ESSKA-ESA formal consensus on partial-thickness posterosuperior rotator cuff tears (Part 2): Treatment strategies, rehabilitation, return to sport and complications. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy, 2026.
- Patellar tendon autografts outperform fascia lata in superior capsular reconstruction: a comparative histopathological and biomechanical study. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 2026.
- Latissimus dorsi tendon transfer versus open complete repair for symptomatic massive rotator cuff tear. Journal of Orthopaedic Science, 2025.
- Subacromial Spacer Implantation During Arthroscopic Partial Repair in Patients With Massive Irreparable Rotator Cuff Tears Provides Satisfactory Clinical and Radiographic Outcomes: A Retrospective Comparative Study. Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation, 2022.




